Coraz więcej prosumentów pyta, czy gospodarstwa domowe z fotowoltaiką będą wkrótce rozliczane z energii biernej. Krótka odpowiedź brzmi: dziś nie ma zapowiedzianego powszechnego obowiązku naliczania takich opłat wszystkim gospodarstwom domowym, ale temat będzie wracał. Dlaczego?
Bo nowe liczniki zdalnego odczytu dają operatorom coraz lepsze dane, a instalacje PV, pompy ciepła, falowniki, ładowarki EV i elektronika domowa mogą wpływać na parametry sieci.
Czym jest energia bierna i dlaczego operatorzy zwracają na nią uwagę?
Energia bierna nie wykonuje użytecznej pracy tak jak energia czynna, za którą standardowo płacisz na rachunku. Jest jednak potrzebna do działania wielu urządzeń elektrycznych i krąży między instalacją odbiorcy a siecią.
Problem pojawia się wtedy, gdy tej energii biernej jest za dużo albo ma niekorzystny charakter. Operatorzy wskazują, że ponadumowny pobór energii biernej zwiększa obciążenie sieci, powoduje straty, wpływa na napięcie i może ograniczać przepustowość infrastruktury.
W praktyce wyróżnia się:
- energię bierną indukcyjną, typową m.in. dla silników, urządzeń chłodniczych, klimatyzacji i pomp,
- energię bierną pojemnościową, którą mogą generować m.in. zasilacze, elektronika, oświetlenie LED, falowniki i część urządzeń energoelektronicznych.
Przy fotowoltaice temat dotyczy głównie jakości pracy falownika i całej instalacji elektrycznej.
Czy gospodarstwa domowe dziś płacą za energię bierną?
W standardowej praktyce gospodarstwa domowe w grupach taryfowych G zwykle nie widzą na fakturze osobnej pozycji za energię bierną.
Nie oznacza to jednak, że temat prawnie lub technicznie nie istnieje.
Rozporządzenie taryfowe przewiduje zasady naliczania opłat za ponadumowny pobór energii biernej, a taryfy operatorów określają szczegóły rozliczeń. TAURON Dystrybucja wskazuje, że kontroluje odbiorców tam, gdzie układ pomiarowo-rozliczeniowy pozwala mierzyć ten parametr, a w razie potrzeby operator może taki układ wymienić.
Najważniejsze: nie ma obecnie oficjalnej informacji, że od konkretnej daty wszystkie gospodarstwa domowe z PV będą powszechnie rozliczane za energię bierną. Ryzyko dotyczy raczej przypadków, w których instalacja faktycznie pogarsza parametry pracy sieci lub licznik umożliwia pomiar i operator rozpocznie kontrolę.
Skąd wzięły się obawy prosumentów z fotowoltaiką?
Obawy nie są całkowicie nowe. Już kilka lat temu pojawiały się przypadki naliczania opłat prosumentom za energię bierną pojemnościową. Branżowe media opisywały wtedy sytuacje, w których odbiorcy z fotowoltaiką otrzymywali wyższe rachunki, a operatorzy tłumaczyli, że opłaty mogą być naliczane w uzasadnionych przypadkach.
Dziś temat wraca z trzech powodów:
- rośnie liczba instalacji PV,
- w domach przybywa urządzeń energoelektronicznych,
- operatorzy masowo wdrażają liczniki zdalnego odczytu.
Zgodnie z informacjami URE i przepisami Prawa energetycznego, do końca 2028 roku liczniki zdalnego odczytu mają być zainstalowane w co najmniej 80% punktów poboru energii u odbiorców końcowych, w tym w co najmniej 80% gospodarstw domowych. To nie oznacza automatycznie nowych opłat, ale oznacza lepszy pomiar i większą widoczność parametrów pracy instalacji.
Co to oznacza dla firm i mikroprzedsiębiorców?
Dla firm energia bierna to nie prognoza, tylko realny koszt, który już dziś może pojawiać się na fakturze. Dotyczy to zwłaszcza odbiorców z grup taryfowych C, B i A, ale także obiektów z dużą liczbą urządzeń o charakterze indukcyjnym lub pojemnościowym.
W firmach najczęstsze źródła problemu to:
- silniki,
- sprężarki,
- chłodnie,
- klimatyzacja,
- pompy,
- oświetlenie LED,
- zasilacze,
- falowniki,
- instalacje fotowoltaiczne,
- ładowarki pojazdów elektrycznych.
Jeżeli na fakturze pojawia się pozycja dotycząca energii biernej, nie warto jej ignorować. Często da się ją ograniczyć przez kompensację mocy biernej, korektę nastaw urządzeń albo modernizację instalacji.
Rekomendacja BCE Polska
Najbardziej prawdopodobny scenariusz to nie nagłe, masowe naliczanie opłat wszystkim prosumentom, lecz stopniowe zwiększanie kontroli jakości energii w sieci. Na dziś nie ma jednej oficjalnej daty, od której gospodarstwa domowe z grupy taryfowej G miałyby powszechnie zobaczyć energię bierną na fakturze. W BCE Polska uważamy jednak, że jest to raczej kwestia czasu niż pytanie „czy” w ogóle do tego dojdzie.
W codziennej pracy obserwujemy rynek od strony praktycznej: rozmawiamy z producentami kompensatorów energii biernej, instalatorami i specjalistami zajmującymi się jakością energii. Widać wyraźnie, że branża przygotowuje się na rosnące zapotrzebowanie na kompensatory o mniejszej pojemności, dostosowane nie tylko do firm, ale również do mniejszych odbiorców i instalacji prosumenckich. To ważny sygnał, bo rynek zwykle reaguje wcześniej niż przepisy i faktury.
Można więc spodziewać się, że operatorzy będą coraz uważniej patrzeć na:
- instalacje PV powodujące problemy z napięciem,
- falowniki pracujące z nieprawidłowymi nastawami,
- obiekty z dużą liczbą urządzeń energoelektronicznych,
- domy z PV, pompą ciepła, magazynem energii i ładowarką samochodu elektrycznego,
- małe firmy i prosumentów, którzy mają większy wpływ na parametry pracy sieci.
Dla typowego gospodarstwa domowego ryzyko może dziś wydawać się odległe, ale kierunek zmian jest czytelny. Im więcej liczników zdalnego odczytu, fotowoltaiki, pomp ciepła, magazynów energii i ładowarek EV, tym większa potrzeba kontroli parametrów energii. Dlatego właściciele instalacji PV w grupie taryfowej G powinni już teraz monitorować rachunki i stan instalacji, zanim opłaty za energię bierną staną się powszechnym elementem rozliczeń.
